Bereikbaarheid op Peil
Opdrachtgever
Ministerie I&W
Locatie
Nederland
Bereikbaarheid van voorzieningen staat onder druk
Voorzieningen als supermarkten, huisartsenzorg en onderwijs vormen het dagelijks fundament van leefbaarheid. In Bereikbaarheid op peil onderzochten we hoe goed Nederlanders deze basisvoorzieningen vandaag kunnen bereiken én hoe die bereikbaarheid zich kan ontwikkelen richting 2040. De analyses laten zien dat de bereikbaarheid zonder aanvullend beleid verslechtert, gemiddeld enkele procenten, met duidelijke verschillen tussen stedelijke en meer dorpse en rurale gebieden.
Nationale indicator en analyse van de bereikbaarheid van voorzieningen
In het kabinetsstandpunt Bereikbaarheid op peil staat de vraag centraal hoe Nederland basisvoorzieningen, zoals dagelijkse boodschappen, zorg en onderwijs, bereikbaar houdt voor iedereen. Studio Bereikbaar ontwikkelde, in samenwerking met MoveMobility, de indicatoren en voerde de analyses uit:
- In beeld brengen van de huidige bereikbaarheid van voorzieningen in de Nulmeting bereikbaarheid en Actualisatie en digitale ontsluiting van regionale bereikbaarheidsanalyses
- Een effectmeting die laat zien hoe die bereikbaarheid zich kan ontwikkelen richting 2040 én wat de potentiële impact is van verschillende typen interventies.
Nulmeting: ontwikkeling van een nationale indicator en een eerste nationale analyse
De nulmeting was de eerste keer dat het rijk de bereikbaarheid van voorzieningen zoals onderwijs, werk, gezondheidszorg en winkels landelijk inzichtelijk heeft gemaakt. Bereikbaarheid is hierin gedefinieerd als de mate waarin mensen en goederen belangrijke bestemmingen kunnen bereiken binnen een redelijke reistijd. Voor drie ‘beleidsbenaderingen’ zijn indicatoren uitgewerkt:
- Basisniveau voor iedereen (waar wordt een norm niet gehaald?),
- Verkleinen van regionale verschillen (waar blijft bereikbaarheid achter t.o.v. de rest van Nederland?),
- Maximalisatie (waar levert een ingreep de meeste bereikbaarheidswinst op?).
Mede aan de hand van deze studies heeft het rijk bereikbaarheid van voorzieningen tot beleidsprioriteit gemaakt. ‘Bereikbaarheid op Peil’ is als kabinetsstandpunt vastgesteld. Bereikbaarheid op Peil is een indicator die kijkt naar de bereikbaarheid van onderwijs, gezondheidszorg, dagelijkse boodschappen en werk. Referentie zijn door Nederlanders acceptabel geachte reistijden, ontleend aan een onderzoek onder inwoners door het KiM. Met deze reistijd als input heeft Studio Bereikbaar landelijk en regionaal geanalyseerd hoe het bereikbaarheidspeil ervoor staat.
Naast de voorzieningen uit Bereikbaarheid op Peil heeft deze studie ook geresulteerd in een landelijke database van een groot aantal andere voorzieningen; sport, cultuur, leisure, breed winkelaanbod, verschillende type arbeidsplaatsen en recreatievoorzieningen. Met deze database en de ontwikkelde tools kunnen landelijk en regionaal ook gemakkelijk verdiepende en verbredende analyses worden uitgevoerd.
Effectmeting: wat gebeurt er als trends doorzetten, en wat kun je beïnvloeden?
In de effectmeting is onderzocht hoe de bereikbaarheid van voorzieningen zich ontwikkeld en hoe deze met beleidsinterventies verbeterd kan worden. De analyse bestaat uit:
- Trendscenario’s (doorzetten van ontwikkelingen in voorzieningenaanbod, mobiliteit en ruimtelijke ontwikkeling), en
- ‘Stel-dat’ scenario’s (stevige verkenningen om de beïnvloedbaarheid te testen, geen uitgewerkte beleidsopties).
De hoofdboodschap: zonder nieuw beleid verslechtert de bereikbaarheid van voorzieningen door afnemend aanbod en veranderingen in mobiliteit/ruimte—gemiddeld in de orde van enkele procenten, maar met duidelijke regionale verschillen (met name in dorpse en rurale gebieden).
Tegelijk laat de effectmeting zien dat verbetering mogelijk is, via knoppen in voorzieningenaanbod, mobiliteitsaanbod en ruimtelijk beleid—waarbij vooral het behoud of versterken van het voorzieningenaanbod vaak doorslaggevend is en mobiliteitsmaatregelen niet altijd de afname van aanbod kunnen compenseren.
Resultaat
Het kabinetsstandpunt Bereikbaarheid op Peil is vastgesteld in 2025. Daarmee is bereikbaarheid van voorzieningen een nationale beleidsprioriteit geworden. In de MoveMeter zijn de regionale bereikbaarheidsanalyses ontsloten. Per regio hebben de coördinatoren van de regionale bereikbaarheidsanalyses toegang tot deze omgeving. Voor meer informatie kan er via de regionale coördinator(en) contact worden opgenomen met het CROW.
Bekijk het resultaat
Het kabinetsstandpunt Bereikbaarheid op Peil is vastgesteld in 2025. Daarmee is bereikbaarheid van voorzieningen een nationale beleidsprioriteit geworden.